على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2731

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

قيسى ( qaysi ) ا . پ . قسمى از زردآلو . قيسى ( qaysiyy ) ص . ع . منسوب بقبيلهء قيس . قيشور ( qaycur ) ا . پ . نوعى از كف دريا . قيص ( qays ) ص . ع . جمل قيص : شتر بانگ‌كننده . ج : اقياص و قيوص . قيص ( qays ) م . ع . قاصت السن قيصا ( از باب ضرب ) : از بن افتاد آن دندان . و قاص البطن : جنبيد شكم و يا جنبيد باد در شكم . قيصارية ( qays riyat ) ا . ع . شهر فيسارية . قيصانة ( qays nat ) ا . ع . يك قسم ماهى گرد و زرد . قيصر ( qaysar ) ا . ع . لقب پادشاه روم . قيصر ( qaysar ) ا . پ . لقب سلسله‌اى از پادشاهان روم ، گويند در زبان رومى قيصر ( سزار و يا كزار ) طفلى را گويند كه مادرش پيش از آنكه وى را بزايد بميرد و شكم مادر را شكافته كودك را بيرون آورند و چون ژول سزار كه اول اين سلسله است اين‌چنين بوجود آمد وى را كزار گفتندى و بعضى ديگر گفته‌اند كه كزار كودك گيسوان دراز را گويند چون اين كودك در حين تولد گيسوان دراز داشت به اين لقب ناميده شد . قيصران ( qaysar n ) ا . پ . نام پرده‌اى از موسيقى . قيصرى ( qaysari ) ص . پ . منسوب بقيصر . قيصريت ( qaysariyyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - جاه و جلال قيصرى . قيصريه ( qaysariyye ) ا . پ . قسمى از راسته بازار . قيصور ( qaysur ) ا . پ . نام شهرى كه كافور خوب از آنجا آورند . و نام كوهى . قيصوم ( qaysum ) ا . ع . نوعى از بومادران . قيض ( qayz ) ا . ع . پوست خشك بيرون تخم مرغ . و آنچه از تخم مرغ برآيد از چوزه و آب . و آنچه بجاى ديگرى آيد و بدل . و مانند و برابر . يق : هذا قيض له اى مساو له . قيض ( qayz ) م . ع . قاض الشيئ قيضا ( از باب ضرب ) : شكافت آن چيز را . و قاض هو : شكافته شد آن ( لازم و متعدى ) . و قاضت القارورة : شكست شيشه . و قاضها : شكست آن را . و قاضه منه : بدل آورد از آن و مبادله كرد آن را . و قاضت البئر : فرو دريده شد آن چاه . و قاض فلانا بفلان : نگاشت پيكر فلان را مانند پيكر فلان . و قاض الجدار : خراب و ويران شد ديوار . و قيضت البئر ( مجهولا ) : بسيار آب گرديد آن چاه . قيض ( qiz ) ع . ج . فيضة ( qizat ) . قيص ( qayyez ) ا . ع . سنگريزه‌اى كه بدان ستور را داغ كنند . قيض ( qayyez ) ص . ع . آنكه معارضه كند مر ديگرى را بمتاعى . قيضان ( qayyez ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : خرنده و فروشنده . قيضة ( qizat ) ا . ع . ريزهء استخوان ج : قيض ( qiz ) . قيضة ( qayyezat ) ا . ع . سنگريزه‌اى كه بدان ستور را داغ كنند . قيطس ( qaytes ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - درخت مورد . قيطس ( qitas ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - نام يكى از صور فلكى كه به شكل نهنگ است . قيطول ( qaytul ) ا . پ . نام قلعه‌اى در نزديكى قندهار . قيطون ( qaytun ) ا . ع . بلغت مصرى : گنجينه . و خانهء خرد در خانهء كلان . قيطون ( qitun ) ا . پ . كناره و حاشيه و سجافى كه از ابريشم تابند . قيظ ( qayz ) ا . ع . گرماى تابستان و آن از طلوع ثريا باشد تا طلوع سهيل . و تابستان . ج : اقياظ و قيوظ . قيظ ( qayz ) م . ع . قاظ يومنا قيظا ( از باب ضرب ) : سخت گرم شد روز . و قاظ القوم بالمكان : اقامت كردند آن گروه در آنجاى در مدت تابستان . قيظى ( qayziyy ) ا . ع . بچهء در تابستان زاده . و بچهء تابستانى . و بدون الف و لام : نام مردى . قيع ( qay ' ) م . ع . قاع الخنزير قيعا ( از باب ضرب ) : بانگ كرد آن خوك . قيع ( qi ' ) ع . ج . قاع . قيعار ( qay ' r ) ص . ع . مرد لب پيچندهء در وقت سخن گفتن . قيعان ( qi ' n ) ع . ج . قاع . قيعة ( qi'at ) ا . ع . زمين پست هموار نرم دور از كوه و از پشته . و نيز قيعة : ج . قاع يعنى در معنى فرد و جمع هر دو استعمال مىگردد . قيعر ( qay'ar ) ص . ع . مرد پيچنده لب در وقت سخن گفتن . قيعلة ( qay'alat ) ا . ع . زن درشت بزرگ جثه . قيعلة ( qay'alat ) ا و ص . ع . عقابى كه بر سر كوه جاى گيرد . يق : عقاب قيعلة ( باضافه ) و عقاب قيعلة ( به وصف ) . قيعم ( qay'am ) ا . ع . گربه . و شتر ستبر سالخورده .